Το όργωμα, η πρώτη πράξη που θεμελίωσε τον πολιτισμό μας

Πηγή:nextdeal.gr

Γράφει ο Ηλίας Προβόπουλος.

Παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου σήμερα. Στη γλώσσα του κόσμου της υπαίθρου, παραμονή της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας, που η γιορτή της βρίσκει τους γεωργούς στα μισά της σποράς των σιτηρών.

Στην αιώνια Ελευσίνα, ο εσπερινός γίνεται στην «Παναγίτσα στ’ Αρχαία», το μικρό εκκλησάκι πάνω στον λόφο, μέσα στον αρχαιολογικό χώρο. Γυναίκες της Ελευσίνας ετοιμάζουν το πολυσπόρι, με δημητριακά και όσπρια, και το μοιράζουν στους προσκυνητές. Στα ίδια χώματα όπου κάποτε οι άνθρωποι τιμούσαν τη Δήμητρα, εύκολα καταλαβαίνει κανείς την έγνοια που φέρνει τέτοια μέρα τον γεωργό στην εκκλησία. Να πιάσει ο σπόρος, να πάει καλά η σοδειά, να έχει ψωμί το χωριό κι η πόλη.

Τη μέρα της γιορτής οι ζευγάδες άφηναν για λίγο το αλέτρι. Πήγαιναν κι αυτοί να πάρουν την ευλογία της Παναγίας και να φέρουν λίγη από τη χάρη της στα ζωντανά τους. Βόδια κι αγελάδες, αλογομούλαρα, καμιά φορά και γαϊδούρια. Κι όταν έλειπαν κι αυτά, σε καιρούς δυστυχίας, όλο και κάποιος άνθρωπος τράβαγε το αλέτρι.

Ο ζευγάς περίμενε τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές να μαλακώσουν το χώμα. Αποβραδίς τάιζε και πότιζε καλά τα ζωντανά του, κοίταζε τα σύνεργα κι ετοίμαζε τον σπόρο. Ο Αλέξης Τότσικας περιγράφει πώς, φτάνοντας στο χωράφι, χάραζε πρώτα τις «σποριές». Με παράλληλες αυλακιές χώριζε τη γη σε λουρίδες. Το πλάτος της καθεμιάς το μετρούσε με την απλωσιά του χεριού του. Έπρεπε, περπατώντας στη μέση, να μπορεί να σπείρει ώς τις δυο άκρες. Με το ένα χέρι κρατούσε την ποδιά γεμάτη σπόρο και με το άλλο σκόρπιζε το γέννημα, χούφτα χούφτα. Ύστερα έπιανε πάλι το αλέτρι να σκεπάσει τον σπόρο. Στο τέλος περνούσε τη σβάρνα για να σπάσουν οι σβόλοι και να ισιώσει το χώμα.

Υπήρχε κι η «σεμπριά». Δυο γεωργοί έβαζαν τα ζωντανά και τη δουλειά τους, καλλιεργούσαν μαζί το χωράφι και μοιράζονταν τη σοδειά. Όσο για το αλέτρι που έμενε τη νύχτα αφύλαχτο, είχε κι αυτό τον άγραφο νόμο του. Όποιος το έκλεβε, έλεγαν, για να μπορέσει στα στερνά του να ξεψυχήσει, έπρεπε να του περάσουν έναν ζυγό στον λαιμό.*

Το όργωμα δεν γνώριζε σύνορα. Αυτό συλλογίζομαι κοιτάζοντας τις φωτογραφίες που ακολουθούν. Στην πρώτη, του Τάκη Τλούπα, μια γυναίκα στην Πύλη Τρικάλων κρατά το αλέτρι. Σ’ ένα χωριό της Ελβετίας μια άλλη γυναίκα κάνει την ίδια δουλειά και ξέρουμε ακόμη το όνομά της. Κι αν δείχναμε σ’ έναν δικό μας ζευγά τη φωτογραφία της Ντοροθέα Λανγκ από την Αμερική, θαρρώ πως το πρώτο που θα πρόσεχε θα ήταν το ένα και μοναδικό μουλάρι. Θα λογάριαζε με το μάτι πόσο χωράφι μπορούσε να βγάλει τη μέρα.

Πολλές από αυτές τις εικόνες βρίσκονται πια στα αρχεία. Κι αν σήμερα το τρακτέρ στο χωράφι μάς φαίνεται το πιο φυσικό πράγμα του κόσμου, πόσο λίγα είναι ακόμη τα χρόνια του μπροστά στους αιώνες που άνθρωποι και ζωντανά άνοιγαν μαζί την αυλακιά.

Άπειρες οι φωτογραφίες με θέμα το όργωμα, κι άλλοι τόσοι οι ζωγράφοι που στάθηκαν μπροστά σ’ ένα οργωμένο χωράφι. Χώρεσε το αλέτρι και στα βιβλία και στα ποιήματα. Εμείς ας το αφήσουμε εδώ, στη μέση της αυλακιάς, εκεί που σταμάτησε για μια στιγμή ο ζευγάς της Μεσσούνης. Να στοχαστούμε λίγο την πορεία του κόσμου και τη σχέση του με τη γη που τον έθρεψε, από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να λιγοστεύει τις γύρες του στο δάσος για τροφή και να περιμένει, στον ίδιο τόπο, να φυτρώσει ο σπόρος που είχε ρίξει με το χέρι του.

Για τις σποριές, το σβάρνισμα και τη σεμπριά αντλήθηκαν στοιχεία από το βιβλίο του Αλέξη Τότσικα Ελληνική λαϊκή κληρονομιά. Εργαλεία και κατασκευές του υλικού παραδοσιακού βίου, εκδόσεις Αρμός, 2008.

πηγή: nextdeal.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *